เชื่อว่าทุกคนต้องจำชื่อเต็มของกรุงเทพมหานครได้อย่างแน่นอน แต่จะมีกี่คนที่ทราบความหมาย หรือแม้กระทั่งรากศัพท์ของมัน และจะมีใครรู้ไหมว่าชื่อเต็มของกรุงเทพมหานครเรานี้ ไม่มีคำไหนที่เป็นคำไทยแท้เลยสักคำ? บทความนี้จะไขข้อสงสัยให้ทุกคนได้เข้าใจกันนะครับ ...
 
ผมขอไม่กล่าวถึงประวัติและความเป็นมาของกรุงเทพฯ นะครับ เพราะเว็บไซต์หลายแห่งก็ได้อธิบายไปเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เอาเป็นว่า ชื่อเต็มของกรุงเทพมหานครที่ใช้ในปัจจุบันเพิ่งจะมาผูกขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 เท่านั้น ไม่ใช่รัชกาลที่ 1 อย่างที่ทุกคนน่าจะเข้าใจกัน
 
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงพระราชทานนามพระนครแห่งนี้ว่า "กรุงรัตนโกสินทร์อินท์อโยธยา" ซึ่งได้ชื่อนี้มาจากสมัยกรุงศรีอยุธยา ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ก็ได้แก้ไขนามพระนครเป็น "กรุงเทพมหานคร บวรรัตนโกสินท์ มหินทอยุธยา" และรัชกาลที่ 4 ก็ได้เปลี่ยนวิธีการสะกดและได้ผูกพระนามใหม่ขึ้นว่า ...

"กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุทธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์" (ตามแผ่นป้ายชื่อกรุงเทพมหานคร หน้าศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร)
 
เรามาดูกันเลยดีกว่า ...
 
เขมรโบราณ — កុរុង​​​​ (กุรุง) หัวหน้า, เจ้า, กษัตริย์, ปกครอง
เขมรปัจจุบัน — ក្រុង​ (กฺรุง) กรุง, ครอบ, ปกป้อง, ป้องกัน
ไทย เอามาใช้มีความหมายว่า เมืองหลวง, เมืองใหญ่, รัฐ, ประเทศ
 
บาลี — deva (เทว /เท-วะ/) พระเจ้า, เทวดา, พระราชา
สันสกฤต — देव (dēva; เทว /เท-วะ/) พระเจ้า, เทวดา, พระราชา
ไทย ใช้คำยืมภาษาสันสกฤตและบาลี โดยตัวอักษร และ สามารถแทนที่ได้กันเสมอ โดยความหมายไม่เปลี่ยนแปลง ดังนั้น เทว ⟶ เทพ
 
บาลี — mahanta (มหนฺต /มะ-หัน-ตะ/)
สันสกฤต — महन् (mahan; มหนฺ /มะ-หัน/), महान्त (mahānta; มหานฺต /มะ-หาน-ตะ/), महत् (mahat; มหตฺ /มะ-หัด/) ยิ่งใหญ่, ใหญ่, กว้างใหญ่
ไทย เมื่อใช้เป็นคำประสมมักจะลดรูปเหลือ maha (มห) mahā (มหา)
 
บาลี — nagara (นคร /นะ-คะ-ระ/) กรุง, บุรี, เมืองเอก, เมืองใหญ่, ราชธานี
สันสกฤต — नगर (นคร /นะ-คะ-ระ/) กรุง, บุรี, เมืองเอก, เมืองใหญ่, ราชธานี
 
กรุงเทพมหานคร จึงมีความหมายว่า เมืองแห่งเทวดาอันยิ่งใหญ่
 
บาลี — amara (อมร /อะ-มะ-ระ/) ผู้ไม่ตาย, นิรันดร, เทวดา, วิมานของพระอินทร์
สันสกฤต — अमर (อมร /อะ-มะ-ระ/) ผู้ไม่ตาย, นิรันดร, เทวดา, วิมานของพระอินทร์
 
บาลี — ratana (รตน /ระ-ตะ-นะ/) มณี, เพชร, พลอย, แก้ว
สันสกฤต — रत्न (รตฺน /รัด-นะ/) มณี, เพชร, พลอย, แก้ว
 
บาลี — kosiya (โกสิย /โก-สิ-ยะ/) เป็นอีกชื่อหนึ่งท้าวสักกะ (หรือท้าวสักกะเทวราช) ซึ่งก็คือ พระอินทร์
 
บาลี — inda (อินฺท /อิน-ทะ/) พระอินทร์
สันสกฤต — इन्द्र (อินฺทฺร /อิน-ทฺระ/) พระอินทร์
 
>> ไทย นำ โกสิย มาสนธิกับ อินฺทฺร กลายเป็น โกสินทร์ มีความหมายว่า พระอินทร์
 
อมรรัตนโกสินทร์ นั้นจึงสามารถแปลได้สองความหมาย คือ
1. วิมานแก้วของพระอินทร์/สถานที่ประดิษฐานแก้วของพระอินทร์ (ซึ่งก็คือ พระแก้วมรกต) ดังนั้นจึงมีความหมายว่า สถานที่ประดิษฐานองค์พระแก้วมรกต นั่นเอง
2. เพชรพลอยอันนิจนิรันดร์ของพระอินทร์
 
บาลี — mahanta (มหนฺต /มะ-หัน-ตะ/)
สันสกฤต — महन् (mahan; มหนฺ /มะ-หัน/), महान्त (mahānta; มหานฺต /มะ-หาน-ตะ/), महत् (mahat; มหตฺ /มะ-หัด/) ยิ่งใหญ่, ใหญ่, กว้างใหญ่
ไทย เมื่อใช้เป็นคำประสมมักจะลดรูปเหลือ maha (มห) mahā (มหา) 
 
บาลี — inda (อินฺท /อิน-ทะ/) พระอินทร์ 
สันสกฤต — इन्द्र (อินฺทฺร /อิน-ทฺระ/) พระอินทร์
 
>> ไทย นำ มห มาสนธิกับ อินทร์ กลายเป็น มหินทร์ มีความหมายว่า พระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่
 
มาจากชื่อเมืองอโยธยา (Ayodhya) ซึ่งเป็นเมืองโบราณตามตำนานรามายณะของอินเดีย (ไทยมาประยุกต์เป็นรามเกียรติ์) ซึ่งเป็นสถานที่ประสูติและครองราชย์ของพระราม ร่างอวตารของพระอินทร์ โดยมาจากคำว่า
 
บาลี — a (อ /อะ/) คำอุปสรรค แปลว่า ไม่
สันสกฤต - अ (อ /อะ/) คำอุปสรรค แปลว่า ไม่
 
บาลี — yujjhati (ยุชฺฌติ /ยุด-ชะ-ติ/) สงคราม, ทำสงครามกับ
สันสกฤต — युद्ध (ยุทฺธ /ยุด-ทะ/) สงคราม, ทำสงครามกับ
 
นำมาสมาสกันเป็น
สันสกฤต — अयोध्य (อโยธฺย /อะ-โย-ทะ-ยะ/) หรือ
บาลี — Ayojjhā (อโยชฺฌา /อะ-โยด-ชา/)
มีความหมายว่า ไม่มีสงคราม, ไม่มีผู้ใดกล้ามาทำสงครามด้วย, ไม่สามารถเอาชนะได้
ไทย นำมาใช้ว่า อยุธยา
 
>> ไทย นำ มหินทร์ มาสนธิกับ อยุธยา
 
มหินทรายุทธยา มีความหมายว่า เมืองของพระอินทร์ที่ไม่สามารถเอาชนะได้
 
บาลี — mahanta (มหนฺต /มะ-หัน-ตะ/)
สันสกฤต — महन् (mahan; มหนฺ /มะ-หัน/), महान्त (mahānta; มหานฺต /มะ-หาน-ตะ/), महत् (mahat; มหตฺ /มะ-หัด/) ยิ่งใหญ่, ใหญ่, กว้างใหญ่
ไทย เมื่อใช้เป็นคำประสมมักจะลดรูปเหลือ maha (มห) mahā (มหา)
 
บาลี —  tilakā (ติลกา /ติ-ละ-กา/) ไฝ, รอยแต้มหรือรอยเจิมบนหน้าผาก
สันสกฤต — तिलक (ติลก /ติ-ละ-กะ/) ไฝ, รอยแต้มหรือรอยเจิมบนหน้าผาก
ไทย นำมาใช้ว่า เลิศ, ยอด, เอก, ยอดยิ่ง
 
บาลี — bhava (ภว /พะ-วะ/) โลก, ดินแดน, แผ่นดิน, สภาพ
สันสกฤต — भव (ภว /พะ-วะ/) โลก, ดินแดน, แผ่นดิน, สภาพ
ไทย ใช้คำยืมภาษาสันสกฤตและบาลี โดยตัวอักษร และ สามารถแทนที่ได้กันเสมอ โดยความหมายไม่เปลี่ยนแปลง ดังนั้น ภว ⟶ ภพ
 
>> ไทย นำ มหา, ดิลก และภพ มาสมาสกัน
 
มหาดิลกภพ ซึ่งมีความหมายว่า ดินแดนอันยอดยิ่ง หรือ แผ่นดินอันยอดยิ่ง
 
บาลี — nava (นว /นะ-วะ/) เก้า
สันสกฤต — नव (นว /นะ-วะ/) เก้า
ไทย คำยืมสามารถนำ ว และ พ มาแทนที่กันได้ จาก นว ⟶ นพ
 
บาลี — ratana (รตน /ระ-ตะ-นะ/) มณี, เพชร, พลอย, แก้ว
สันสกฤต — रत्न (รตฺน /รัด-นะ/) มณี, เพชร, พลอย, แก้ว
 
บาลี — rāja (ราช /รา-ชะ/) พระราชา, กษัตริย์
สันสกฤต — राज (ราช /รา-ชะ/) พระราชา, กษัตริย์
 
บาลี — dhanī (ธนี /ทะ-นี/) เมือง, บ้าน
สันสกฤต — धानी (ธานี /ทา-นี/) เมือง, บ้าน
 
บาลี — pura (ปุร /ปุ-ระ/) เมือง
สันสกฤต — पुर (ปุร /ปุ-ระ/) เมือง
ไทย นำมาใช้ว่า บูรี, บุรี
 
บาลี — ramma (รมฺม /รัม-มะ/) น่าพึงพอใจ, น่าสบาย
สันสกฤต — रम्य (รมฺย /รัม-ยะ/) น่าพึงพอใจ, น่าสบาย
 
>> ไทย นำ นพ + รัตน = แก้วเก้าประการ (ซึ่งได้แก่ เพชร, ทับทิม, มรกต, บุษราคัม, โกเมน, นิล, มุกดา, เพทายและไพฑูรย์)
ราช + ธานี = เมืองของกษัตริย์, เมืองหลวง
บูรี + รมย์ = เมืองอันน่าพึงพอใจ
มาสมาสกัน
 
นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ จึงมีความหมายว่า เมืองหลวงแห่งแก้วเก้าประการที่น่าพึงพอใจ
 
บาลี — uttama (อุตม /อุด-ตะ-มะ/) สูงสุด, บริบูรณ์
สันสกฤต — उत्तमा (อุตฺตมา /อุด-ตะ-มา/) สูงสุด, บริบูรณ์
 
บาลี — rāja (ราช /รา-ชะ/) พระราชา, กษัตริย์
สันสกฤต — राज (ราช [รา-ชะ]) พระราชา, กษัตริย์
 
บาลี — nivesana (นิเวสน /นิ-เว-สะ-นะ/) ถิ่นฐาน, ที่พักอาศัย, บ้าน
สันสกฤต — निवेशन (นิเวศน /นิ-เว-สะ-นะ/) ถิ่นฐาน, ที่พักอาศัย, บ้าน
 
 
บาลี — mahanta (มหนฺต /มะ-หัน-ตะ/) 
สันสกฤต — महन् (mahan; มหนฺ /มะ-หัน/), महान्त (mahānta; มหานฺต /มะ-หาน-ตะ/), महत् (mahat; มหตฺ /มะ-หัด/) ยิ่งใหญ่, ใหญ่, กว้างใหญ่ 
ไทย เมื่อใช้เป็นคำประสมมักจะลดรูปเหลือ maha (มห) mahā (มหา)
 
บาลี — ṭhāna (ฐาน /ถา-นะ/) ความเป็นอยู่, ที่ตั้ง
สันสกฤต — स्थान (สฺถาน /สะ-ถาน/) ความเป็นอยู่, ที่ตั้ง
 
>> ไทย นำ อุตฺตม + ราช + นิเวศน + มหา + สฺถาน มาสมาสกัน
 
อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน มีความหมายว่า เต็มไปด้วยพระราชวังอันใหญ่โต หรือ ที่อันเป็นที่ประทับของพระราชาผู้ประเสริฐ
 
บาลี — amara (อมร /อะ-มะ-ระ/) ผู้ไม่ตาย, นิรันดร, เทวดา, วิมานของพระอินทร์
สันสกฤต — अमर (อมร /อะ-มะ-ระ/) ผู้ไม่ตาย, นิรันดร, เทวดา, วิมานของพระอินทร์
 
บาลี — vimana (วิมาน /วิ-มา-นะ/) คฤหาสน์, ที่ประทับของเทวดา
สันสกฤต — विमान (วิมาน /วิ-มา-นะ/) คฤหาสน์, ที่ประทับของเทวดา
ไทย เนื่องจากคำยืมสามารถแทนที่กันได้ วิมาน ⟶ พิมาน
 
บาลี — avatāra (อวตาร /อะ-วะ-ตา-ระ/) การลงมาเกิด, แบ่งภาคมาเกิด
สันสกฤต — अवतार (อวตาร /อะ-วะ-ตา-ระ/) การลงมาเกิด, แบ่งภาคมาเกิด
 
บาลี — ṭhiti (ฐิติ /ถิ-ติ/) อยู่, ยืนอยู่, ตั้งอยู่
สันสกฤต — स्थित (สฺถิต /สะ-ถิด/) อยู่, ยืนอยู่, ตั้งอยู่
 
>> ไทย นำ อมร + วิมาน (พิมาน) + อวตาร + สฺถิต มาสมาสกัน
 
อมรพิมานอวตารสถิต หมายความว่า ที่ซึ่งเทพอวตารได้ลงมาประทับ (ตามความเชื่อดั้งเดิม พระมหากษัตริย์คือสมมติเทพ ซึ่งเป็นปางอวตารของพระนารายณ์)
 
บาลี — sakka (สกฺก /สัก-กะ/) ท้าวสักกะ อีกนามหนึ่งของพระอินทร์
สันสกฤต — शक्र (ศกฺร /สัก-ระ/) อีกนามหนึ่งของพระอินทร์
 
บาลี — dattiya (ทตฺติย /ทัด-ติ-ยะ/) ให้โดย
สันสกฤต — दत्ति (ทตฺติ /ทัด-ติ/) ของขวัญ หรือ  दत्तेय (ทตฺเตย /ทัด-เต-ยะ/) พระอินทร์
 
บาลี — vāsudeva (วาสุเทว /วา-สุ-เท-วะ/)
สันสกฤต — विष्णु (วิษฺณุ /วิด(วิช)-นุ/) หรือ विश्वकर्मा (วิศฺวกรฺมา /วิด(วิช)-วะ-กัม-มา/) พระวิษณุ
 
บาลี — pasiddhi (ปสิทฺธิ /ปะ-สิด-ทิ/) ความสำเร็จ, บรรลุผล
สันสกฤต — प्रसिद्धि (ปฺรสิทฺธิ /ประ-สิด-ทิ/) ความสำเร็จ, บรรลุผล
 
>> ไทย นำ สักกะ + ทัตติย + วิษณุกรรม + ประสิทธิ์ มาสมาสกัน
 
สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์ มีความหมายว่า ซึ่งท้าวสักกะ (พระอินทร์) ประทานให้วิษณุกรรมเทพบุตรมาสร้างให้
 
 
เมื่อนำคำทั้งหลายทั้งปวงมารวมกัน ชื่อของเมืองหลวงแห่งนี้จะมีความหมายว่า "เมืองแห่งเทวดาอันยิ่งใหญ่ อันเป็นที่ประดิษฐานองค์พระแก้วมรกต เมืองของพระอินทร์ที่ไม่สามารถเอาชนะได้ เป็นแผ่นดินและเมืองหลวงแห่งแก้วเก้าประการอันยอดยิ่งและน่าพึงพอใจ เต็มไปด้วยพระราชวังอันใหญ่โต ซึ่งเทพอวตารได้ลงมาประทับ โดยท้าวสักกะ (พระอินทร์) ประทานให้วิษณุกรรมมาสร้างให้" นั่นเอง ...

Comment

Comment:

Tweet

#5 By (118.172.20.80|118.172.20.80) on 2015-09-02 09:26

#4 By (118.172.20.80|118.172.20.80) on 2015-09-02 09:26

👌🙀

#3 By (49.230.215.211|49.230.215.211) on 2015-07-12 10:54

big smile ความรู้เยี่ยมเเห๊ะ!

#2 By (27.55.21.206|27.55.21.206) on 2015-02-11 20:07

ขอบคุณสำหรับความรู้ค่ะ

#1 By ปาปิลิโอ on 2013-04-29 19:10

free counters Flag Counter